Grażyna Liczbińska, Renata Koziarska-Kasperczyk

Industrial Urban Life and Death: Social and Environmental Influences on Mortality in 19th-Century Lodz

Grażyna Liczbińska, Renata Koziarska-Kasperczyk

Article Information

Pages: 9-38

DOI: https://doi.org/10.24193/RJPS.2025.2.01

Grażyna Liczbińska^*, Renata Koziarska-Kasperczyk^**

^*Institute of Human Biology and Evolution, Faculty of Biology, Adam Mickiewicz University, Poznań, grazyna@amu.edu.pl

Abstract. The aim of this paper is to analyse mortality in the city of Lodz in the second half of the 19th century and to capture the impact of socio-economic factors, such as profession, and environmental conditions related to the level of hygiene in the place of residence, on the age at death. Due to its industrial character, Lodz was referred to as the “Polish Manchester.” Infant mortality was higher in places characterized by poor sanitation than in those with better ecological conditions (329 and 259 per 1000 live births, respectively), and also higher among working class members than in more affluent occupational groups (350 and 259 per 1000 live births, respectively). Life expectancy of a newly born child (e₀) in the group of “workers” ranged 25.7–29.2 years, while in the group of “others” 30.3–33.3 years. There were no differences between e₀ values for females and males among workers. In the case of “others” e₀for women was 7 years lower than for men. The impact of social status and environmental factors in the urban space on the age at death was confirmed by MANOVA. In 19th-century industrial urban space, living conditions among workers, especially those employed in the textile industry, had a significant impact on their biological status and health.

Keywords: life expectancy, infant mortality, textile industry workers, environmental conditions, industrial city

References

Acsádi, G., & Nemeskéri, J. (1970). History of Human Life Span and Mortality. Budapest: Akadémiai Kiadó.

Akta Miasta Łodzi. Position Number: 361.

Baranowski, B. (1988). Lodz i okolice na przełomie XVIII i XIX wieku. In Baranowski, B., Fijałek, J. (eds). Lodz. Dzieje miasta. Tom1. Lodz: PWN, pp. 134–147.

Beaver, M. W. (1973). “Population, Infant Mortality and Milk. Population Study”. Population Studies 27(2): 243–245.

Bołdyrew, A. (2013). “Dziecko w rodzinie robotniczej w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX wieku. Warunki życia i normy wychowania”. Wychowanie w Rodzinie 7: 181–213.

Borowski, S. (1967). “Zgony i wiek zmarłych w Wielkopolsce w latach 1806–1914”. Przeszłość Demograficzna Polski 1: 111–130.

Box, G.E.P., Jenkins G.M. (1970). Time Series Analysis: Forecasting and Control. San Francisco: Holden-Day.

Budnik, A, Liczbińska, G. (1997). “Mortality in the populations of Danzig and the District of Danzig (Regierungsbezirk Danzik) in the second half of the 19th century”. Anthropological Review 60: 13–24.

Budnik, A., Liczbińska, G. (2016). “Biological and cultural causes of seasonality of deaths in historical populations from Poland”. Collegium Antropologicum 39(3): 491–499.

Budziarek, M. (1995). “Wyznania i religie w Łodzi w XIX wieku”. Łódzkie Studia Teologiczne 4: 7–20.

Crow, J. F. (1958). “Some Possibilities for Measuring Selection Intensities in Man”. Human Biology 30(1): 763–775.

Fauve-Chamoux, A. (2000).“Urban population and female labour: the fortunes of women workers in Rheims before the Industrial revolution”. In Siddle, D. J. (ed). Migration, mobility and modernization. Liverpool: Liverpool University Press, pp. 119–130.

Fauve-Chamoux, A. (2001). “Familles urbaines et maternité consciente au XVIII^e siècle, Reims entre Genève et Rouen”. In Head-König, A. L., Lorenzetti, L., Veyrassat, B. (eds). Famille, parenté et réseaux en Occident (XVII^e-XX^e siècles). Genève: Société d’histoire et d’archéologie de Genève, pp. 359-380.

Fijałek, J. (1954). “Wpływ rozwoju Łodzi na jej stan sanitarny i zagadnienia zdrowotne ludzi pracy w pierwszej połowie XIX wieku”. Przegląd Nauk Historycznych i Społecznych 5: 149–156.

Fijałek, J. (1988). Położenie ludności. In Baranowski, B., Fijałek, J. (eds). Lodz. Dzieje miasta. Tom 1. Lodz: PWN, pp. 306–357.

Fijałek, J. (1979). “Warunki higieniczno-lecznicze”. In Baranowski, B., Bartyś, J., Sobczak, T. (eds.). Historia kultury materialnej Polski. Tom VI od 1870 do 1918. Warszawa: Wydawnictwo PWN, pp. 459–468.

Fijałek, J., Indulski, J. (1990). Opieka zdrowotna w Łodzi do roku 1945. Studium organizacyjno-historyczne. Lodz.

Fijałek, A., Supady, J. (2002). Gruźlica płuc w Łodzi od schyłku XIX wieku do 1918 r. Z dziejów walki z chorobą. Lodz.

Gage, T. B. (1988). “Mathematical hazard models of mortality: an alternative to model life tables”. American Journak of Physical Anthropology 76(4): 429–441.

Gieysztorowa, I. (1962). “Badania demograficzne na podstawie metryk parafialnych”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 10(1–2): 103–121.

Gieysztorowa, I. (1971). „Niebezpieczeństwa metodyczne polskich badań metrykalnych XVII – XVIII wieku”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 19(4): 557–603.

Gieysztorowa, I. (1976). Wstęp do demografii staropolskie. Warszawa: PWN.

Gieysztorowa, I. (1980). “Niewiarygodność statystyki demograficznej ziem polskich w XIX w. i potrzeba jej korekty”. Przeszłość Demograficzna Polski 12: 179–190.

Gehrmann, R. (2011). “Infant Mortality in Germany in the 19th Century”. Comparative Population Studies 36(4): 807–-838.

Henneberg, M. (1977). “Ocena dynamiki biologicznej wielkopolskiej dziewiętnastowiecznej populacji wiejskiej. I. Ogólna charakterystyka demograficzna”. Przegląd Antropologiczny 43: 67–89.

Holzer, J. Z. (2003). Demografia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.

Howell, N. (1982). “Village composition implied by a paleodemographic life table: the Libben site”. American Journal of Physical Anthropology 59(3): 263–269.http://metryki.genealodzy.pl/ (accessed on 5 October 2025).

Janczak, J. (1982). “Ludność Łodzi przemysłowej 1820-1914”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 11. Lodz: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Janczak, J. (1988). “Ludność”. In Baranowski, B., Fijałek, J. (eds). Lodz. Dzieje miasta. Tom 1. Lodz: PWN, pp. 192–220.

Jekel, J. F., Katz, D. L., Elmore, J. G. (2007). Epidemiology, biostatistics and preventive medicine. Philadelphia: Saunders Elsevier.

Kędelski, M. (1985). “Umieralność i trwanie życia w Wielkopolsce w latach 1818–1875”. Przeszłość Demograficzna Polski 16: 109–138.

Kędelski, M. (1986). “Ewolucja umieralności i trwania życia ludności miasta Poznania w wiekach XIX i XX”. Studia Demograficzne 2: 3–27.

Koch, G. (2009). Basic Allied Health Statistics and Analysis. Clifton Park: Delmar Cengage Learning.

Kossmann, O. (1936). “Das alte deutsche Lodz auf Grund der städtischen”. Deutschen Wissenschaftlichen Zeitschrift fűr Polen: Heft 30.

Koter, M. (1988). “Rozwój przestrzenny i zabudowa miasta”. In Baranowski, B., Fijałek, J. (eds). Lodz. Dzieje miasta. Tom 1. Lodz: PWN, pp. 148–190.

Liczbińska, G. (2009). “Infant and child mortality among Catholics and Lutherans in 19th century Poznań”. Journal of Biosocial Science 41(5): 661–683.

Liczbińska, G. (2010). “Diseases, health status and mortality in urban and rural environments: The case of Catholics and Lutherans in 19th-century Greater Poland”. Anthropological Review 73: 21–36.

Liczbińska, G. (2011). “Ecological conditions vs. religious denomination. Mortality among Catholics and Lutherans in 19th-century Poznań”. Human Ecology 39(6): 795–806.

Liczbińska, G. (2015). Lutherans in the Poznań province. Biological dynamics of the Lutheran population from the 19th century and early 20th centuries. Hamburg: Verlag Dr. Kovač.

Liczbińska, G. (2017). “Between Religion and Environment. Mortality and its Causative Factors in Greater Poland in the 19th Century”. Historical Social Research 42(2): 114–133.

Liczbińska, G., Holom, E. C. (2025). “Early Child Mortality in Nineteenth-Century Poznań: Causes, Trends, and Urban Ecology”. The Journal of Interdisciplinary History (under review).

Liczbińska, G., Stachura, K. (2013). “The problem of accuracy of historical sources: Mortality in the Polish territories under Russian rule”. Romanian Journal of Population Studies 7(2): 5–20.

Lovejoy, C.O., Meindl, R. S., Pryzbeck, T. R., Barton, T. S., Heiple, K. G., Kotting, D. (1977). “Paleodemography of the Libben Site, Ottawa County, Ohio”. Science 198(4314): 291–293.

Łukasiewicz, J. (1988). Początki cywilizacji przemysłowej na ziemiach polskich. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza.

Miklaszewski, W. (1928). Współczynnik śmiertelności w Warszawie i w Łodzi. Lodz: Biblioteka Oficerskiej Szkoły Sanitarnej i Główna Księgarnia Wojskowa.

Oktaba, W. (1976). Elementy statystyki matematycznej i metodyka doświadczalnictwa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Piasecki, E. (1990). Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Piontek, J. (1979). Procesy mikroewolucyjne w Europejskich populacjach ludzkich. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Pressat, R. (1966). Analiza demograficzna: metody, wyniki, zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Puch, E. A. (1993). “Dynamika biologiczna polskich społeczności wiejskich z różnych systemów ekologiczno-kulturowych w XVIII i XIX wieku”. Przegląd Antropologiczny 56(1–2): 5–35.

Rosset, E. (1973). “Związki antropologii z demografie”. Przegląd Antropologiczny 39(2): 169–201.

Sikorska-Kowalska, M. (2001). Kobieta w Łodzi. Lodz: Ibidem.

Sikorska-Kowalska, M. (2013.) “Czy Lodz w XIX wieku była miastem kobiet?”. Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej 11: 19–28.

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. (1880–1902). In Sulimierski, F., Chlebowski, B., Walewski, W. (eds). Warszawa: Wiek -Nowy Świat.

Sonenberg, E. (1896). “Miasto Zgierz ze stanowiska sanitarnego”. Zdrowie 126: 86–102.

Spree, R. (1988). Health and Social Class in Imperial Germany. A Social History of Mortality, Morbidity and Inequality. Oxford: Berg Publishers.

Szołtysek, M. (2015). Rethinking East-Central Europe: family systems and co-residence in the Polish-Lithuanian Commonwealth. Volume 1. Bern- Berlin- Bruxelles-Frankfurt am Main- New York- Oxford- Wien: Peter Lang.

Szram, A., Wach, A., Wiktorowski, J. (1987). Lodz. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza.

Szreter, S., Mooney, G. (1998). “Urbanization, mortality, and the standard of living debate: new estimates of the expectation of life at birth in 19th – century British cities”. Economic History Review 51(1): 84–112

TIBCO Software Inc. (2017). STATISTICA (version 13.3) [Computer software]. https://www.tibco.com/products/tibco-statistica (accessed on 1 October 2025).

Tambor, J. (1930). Trwanie życia ludzkiego w Krakowie w okresie od r. 1881–1925. Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności.

Vögele, J. (1994). “Urban Infant Mortality in Imperial Germany”. The Society for the Social History of Medicine 7(3): 401–425.

Vögele, J. (1996). “Differences Entre Ville et Campagne et evolution de la Mortalite en allemagne pendant l’Industrialisation”. Annales de Demographie Historique: 249–268.

Vögele, J. (1998). Urban Mortality Change in Britain and Germany 1870–1913. Liverpool: Liverpool University Press.

Vögele, J. (2000). “Urbanization and the urban mortality change in Imperial Germany”. Health & Place 6(1): 41–55.

Vögele, J., Woelk, W. (2002). “Public health and the development of infant mortality in Germany, 1875-1930”. The History of the Family 7(4): 585–599.

Weiss, K. M. (1973). “Demographic models for anthropology”. Memoirs of the Society for American Archeology 27: 1–186.

Zielińska, A. (2012). Przemiany struktur demograficznych w Toruniu w XIX i na początku XX wieku. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Żarnowska, A. (1992). “Wychodźcy ze wsi w mieście przemysłowym (Królestwo Polskie na przełomie XIX I XX wieku)”. Acta Universitas Lodziensis 46: 133–150.